Türkiye’de AR-GE harcamaları 980 milyar lira oldu

Türkiye’nin AR-GE Harcamaları 2025’te Artış Gösterdi

Türkiye, araştırma ve geliştirme etkinliklerine ayırdığı bütçeyi 2025 yılında önemli ölçüde yükseltti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan verilere göre, ülkenin AR-GE harcamaları bir yılda 328,6 milyar lira artarak toplamda 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı. Böylece, AR-GE harcamalarının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı yüzde 1,46’dan yüzde 1,5 seviyesine yükseldi.

TÜİK’in “2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçları, harcamaların yanı sıra AR-GE personelinin dağılımı, eğitim durumu ve bölgesel yoğunlaşma hakkında detaylı veriler sundu.

AR-GE HARcamalarında ŞİRKETLER İLK SIRADA

Geçen yılki toplam AR-GE harcamalarının yüzde 65’ini mali ve mali olmayan şirketler gerçekleştirdi. Yükseköğretim kurumlarının payı ise yüzde 30,3 oranında ikinci sırada yer alırken, genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı. İncelenen harcama kalemleri arasında personel giderleri, toplam harcamaların yüzde 58,8’ini oluşturarak en yüksek payı aldı.

AR-GE faaliyetlerinin finansmanında da şirketler başı çekti. Toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketlerden geldi. Genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretim kurumlarının payı ise yüzde 14,1 düzeyinde gerçekleşti. Yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3, diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01 seviyesinde kaldı.

AR-GE PERSONELİ SAYISI 318 BİNE YAKLAŞTI

2025 yılı itibarıyla Türkiye’de toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda istihdam edildi. Kadın AR-GE personelinin sayısı 108 bin 453 olarak kaydedildi ve toplam içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın çalışan oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 düzeyindedir.

AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31’İ DOKTORA MEZUNU

AR-GE personelinin eğitim düzeyine bakıldığında, lisans mezunları yüzde 40,6 ile en büyük grubu oluşturdu. Doktora veya eşdeğer düzeye sahip personelin oranı yüzde 31 iken, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 olarak belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,1 pay aldı.

Tam zaman eş değeri (TZE) bakımından yapılan değerlendirmede, lisans mezunlarının oranı yüzde 49,6 olarak belirlendi. Bunu, yüzde 21,4 ile doktora veya eşdeğer, yüzde 18,5 ile yüksek lisans mezunları takip etti. Meslek yüksekokulu mezunlarının payı yüzde 5,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin payı ise yüzde 4,6 oldu.

AR-GE HARcamalarında İSTANBUL VE ANKARA ÖNE ÇIKTI

Bölgesel dağılımda AR-GE harcamalarının en fazla yapıldığı yer İstanbul oldu. TR10 bölgesi, 2025 yılında Türkiye genelindeki toplam harcamaların yüzde 31,8’ini gerçekleştirirken, İstanbul’u yüzde 30 payla Ankara’yı kapsayan TR51 bölgesi takip etti. Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’nın bulunduğu TR42 bölgesi ise yüzde 9,5’lik payla üçüncü sırada yer aldı.

AR-GE personelinin bölgesel dağılımında da benzer bir durum gözlemlendi. Toplam personelin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise TR42 bölgesinde çalıştı.

AR-GE MERKEZLERİNDE BÜYÜK ŞİRKETLERİN PAYI YÜKSEK

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 54,9’u AR-GE merkezlerinde gerçekleştirildi. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5’i 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlerden geldi.

İmalat sanayisindeki AR-GE harcamaları teknoloji düzeyine göre incelendiğinde, toplam 322 milyar 656 milyon liralık harcamanın yüzde 47,7’sinin yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimler tarafından yapıldığı görüldü. Orta yüksek teknoloji girişimlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetlerindeki girişimlerin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetlerindeki payı ise yüzde 4,4 oldu. İmalat sanayisinde AR-GE çalışması yürüten firmalarda en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji grubunda bulundu. Bunu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterenler izledi. TZE esasına göre araştırmacı sayısında orta yüksek teknoloji girişimleri 29 bin 697 kişi ile ilk sırada yer aldı.

DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI ARTTI

Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları içindeki dolaylı teşviklerin payı son on yılda yükseliş gösterdi. Bu oran, 2015 yılında yüzde 14,8 iken, 2025’te yüzde 26,5’e çıktı. Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.