Yumurtada Ağustos Zam Şoku

Ağustos ayında market ve pazarlarda en yüksek fiyat artışı yumurtada görüldü. Adet fiyatı, 27 Temmuz’daki 4,87 liradan 28 Ağustos’ta 6,71 liraya çıkarak bir aylık artışı %37,8’e yükseltti; 30’lu kolinin ortalama fiyatı ise 130 liradan 200 lirayı geçti.

Bu keskin yükseliş sadece tüketici raflarında yaşanmadı; üreticide de maliyet baskısı belirgindi. Üretici satış fiyatı aynı dönemde %39,9 artarak 3,23 liradan 4,52 liraya çıktı. Ağustos ayındaki bu hareket, yem, enerji ve akaryakıta yönelik yıllık maliyet artışlarının etkisini de gösteriyor.

Üretim maliyetleri ve arz-talep dengesi

Ağustos itibarıyla yıllık bazda besi yemi %34,5, süt yemi %31,8, elektrik %25,1 ve mazot %57,9 oranında zamlandı. Buna karşılık aylık yem artışı %1’in altında kaldı; bu durum, marketteki %37,8’lik artışın yalnızca aylık yem maliyetiyle açıklanamayacağını ortaya koyuyor.

Sektör temsilcileri, üretimdeki dönemselliklerin fiyatlara etki ettiğini belirtiyor. Bazı periyotlarda hayvanların kesime gönderilmesi ve üretim döngüsündeki dalgalanmalar arzı daraltarak fiyatlarda yükselişe yol açabiliyor; üretim yeniden dengelendiğinde ise fiyatlar sakinleşebiliyor.

Talep artışı ve okulların açılması

Okulların açılmasına yakın dönemde yumurtaya yönelik talep arttı ve bu talep baskısı fiyatları yukarı çekti. Sarı, son birkaç aydır beyaz et ve yumurta sektöründe zarar ortamı yaşandığını, üreticilerin özellikle mazot ve ambalaj maliyetlerindeki artış nedeniyle baskı altında kaldığını vurguladı.

Ambalaj giderleri ve artan nakliye maliyetleri doğrudan son fiyatlara yansırken, talep kaynaklı hareketlilik tek başına fiyat artışını açıklamaya yetmeyebiliyor; maliyet unsurlarının birleşimi fiyatlarda yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Kurumlardan ve endekslerden gelen veriler

TÜİK verilerine göre yumurta ağustosta yıllık bazda %15,70 zamlanarak en çok fiyatı artan dördüncü ürün oldu. Tüketici Birliği Federasyonu’nun Market Endeksi de yıl içinde yumurtadaki belirgin artışı kaydetmiş; mayıs ayında yumurta fiyatı %13,32 ile en fazla zamlanan beşinci ürün grubuydu.

YUM-BİR’in değerlendirmesi

Yumurta Üreticileri Merkez Birliği (YUM-BİR) Başkanı İbrahim Afyon, arz-talep dengesinin kurulduğunu ve bundan sonra ani, olağanüstü bir artış beklemediklerini söyledi. Afyon, üreticiden çıkış fiyatının şu an 3 lira civarında olduğunu, 4,5 liranın altındaki satışlarda üreticinin zarar edebileceğini belirtti ve şunları ekledi: “Üreticiden 4,5 liraya çıkıp markette 6 lira olursa ideal rakamlardır. Bu da kolisi 180 lira demektir. 30’lu yumurtanın 180 liraya marketlerde olması gayet normaldir.”

Sonuç olarak, yumurta fiyatlarındaki yükseliş birden çok faktörün birleşimiyle şekilleniyor: mevsimsel talep artışı, üretim döngüsündeki arz daralmaları ve yükselen üretim ile lojistik maliyetleri. Bu dinamikler kısa ve orta vadede fiyat oynaklığı yaratmaya devam edebilir.