İran-ABD Çatışması ve Hürmüz Gerilimi

İranlı yetkililer, iki hafta önce imzalanan ateşkesin koşullarının daha açık hâle getirilmesini istiyor; özellikle nükleer programla ilgili daha hassas konulara geçmeden önce mevcut şartların netleşmesi gerektiğini vurguladılar. Son gelişmeler, tarafların çerçeve anlaşmanın temel unsurlarında hâlâ ciddi uzaklıklar olduğunu gösteriyor. Bu çerçeve, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki baskısını azaltması karşılığında mali destek sağlanmasını ve kalıcı barış için 60 günlük müzakerelerin başlatılmasını öngörüyor.

ABD tarafı ise Doha’ya üst düzey temsilciler gönderdi; Jared Kushner ve Steve Witkoff’un katıldığı temaslar Beyaz Saray tarafından yüksek düzey görüşmeler olarak nitelendirildi. Buna karşın İran ve Katar yetkilileri, ABD’li temsilcilerin doğrudan İran’la değil arabulucular aracılığıyla temas kuracağını açıkladı. İran Dışişleri Sözcüsü İsmail Bekayi, önümüzdeki günlerde Amerikan tarafıyla herhangi bir düzeyde görüşme planlanmadığını belirtti ve iki ülkenin daha düşük düzey teknik görüşmelere başlaması beklentisinin sürdüğü ifade edildi.

Hürmüz Boğazı Üzerindeki Hak İddiaları

28 Şubat’tan önce küresel petrol ile sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği kademeli olarak yeniden canlanıyor. Ancak İran, boğazın yönetiminde söz sahibi olma yönündeki iddiasını yineliyor ve Umman ile birlikte trafiği düzenleme yetkilerini savunuyor. İranlı yetkililer, 60 günlük sürenin dolacağı ağustos ortasında boğazda geçiş ücreti uygulamaya başlayabileceklerini açıkladı.

İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, devlet televizyonunda “Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik İran ve Umman’a aittir. Boğazdaki trafik, İran tarafından belirlenen düzenlemelere tabidir.” diyerek bu duruşu net bir şekilde ortaya koydu. Bu belirsizlik ortamına rağmen küresel petrol fiyatları hafta sonundan beri düşüş eğiliminde.

Askeri Karşılıklar ve Bölgesel Yansımalar

ABD, ticari gemilere yapılan insansız hava aracı saldırılarına karşılık İran’daki bazı askeri hedefleri bombaladı; İran ise Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD noktalarına saldırılar düzenledi. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Ajansı, enerji piyasalarındaki göreli rahatlamaya rağmen kırılgan ekonomilerin gıda ve yakıt fiyatlarındaki artış riskine karşı hâlâ savunmasız olduğunu bildirdi.

Savaşın küresel enflasyonu artırdığı ve ABD’de kasım ara seçimleri öncesi Trump üzerindeki siyasi baskıyı yükselttiği yorumları yapılıyor. Trump ile Hazine Bakanı Scott Bessent, akaryakıt satıcılarına fiyatları düşürme çağrısında bulundu.

Çatışmanın Bölgesel Ateşkes ve Lübnan Boyutu

ABD ile İran arasındaki geçici anlaşma, aynı zamanda İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmanın sona erdirilmesini hedefliyor. Buna rağmen Lübnan cephesinde şüpheler sürüyor; Hizbullah’ın müttefiki olan Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, ABD arabuluculuğundaki ayrı çerçeve anlaşmayla ilgili kuşkularını dile getirdi.

Analistler, anlaşmanın İsrail’in Güney Lübnan’dan çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlanmasına bağlamasının mevcut çıkmazı kalıcılaştırma riski taşıdığını belirtiyor. Bu durum, bölgedeki istikrar arayışlarını ve barış müzakerelerinin geleceğini belirsiz kılıyor.