Çalıştıkça Maaş Azalması Sorunu ve Olası Çözümler

Türkiye’nin sosyal güvenlik sisteminde, çalıştıkça emekli aylığının düşmesi sorunu hâlâ milyonlarca kişiyi etkiliyor. Uzun yıllardır reform beklentisi sürmesine rağmen hesaplama yöntemleri ve düşürülen oranlar nedeniyle çalışanlar sisteme güvenini yitiriyor; birçok sigortalı ya kayıt dışına geçiyor ya da tamamen sistemden ayrılıyor.

Uzmanlar, mevcut düzenlemelerin özellikle asgari ücret ve ona yakın kazançlarla bildirilen çalışanlarda emekli maaşını olumsuz etkilediğini ve bunun hem sigortalının hem de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun aleyhine sonuçlar doğurduğunu vurguluyor.

20 Yıllık Reform Beklentisi ve Mevcut Durum

Son yıllarda gündeme gelen Orta Vadeli Program (OVP), çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek düzenlemeleri hedef olarak koyuyor. Ancak uygulamadaki çarpıklıklar, fazla çalışanın ödüllendirilmemesi ve kimi durumlarda cezalandırılması sorununu ortadan kaldırmamış durumda. SGK uzmanlarının değerlendirmelerine göre emekli adayları sistemde kaldıkça maaşlarında düşüşler yaşayabiliyor; bazı hesaplamalarda yüzde 30’u bulan azalışlar kaydedildi.

Hesaplama Mantığı: ABO ve Ortalama Aylık Kazanç

Sosyal güvenlik emekli aylıkları genel olarak ortalama aylık kazanç ile Aylık Bağlama Oranı’nın (ABO) çarpımı şeklinde hesaplanıyor. Geçmişte yapılan reformlarla ABO oranlarının düşürülmesi, uzun vadede emekli maaşlarının zayıflamasına yol açtı. Özellikle 2008 sonrasında asgari ücret ve yakınındaki kazançların bildirildiği hallerde emekli aylıklarına olumlu yansımalar sınırlı kaldı.

Çıkışlar ve Kayıt Dışı Çalışma Riski

Durumun farkına varan birçok çalışan, sisteme küskünlükle tepki vererek ya çıkış yapıyor ya da kayıt dışına yöneliyor. EYT düzenlemesi sonrasında yaşanan hızlı terkler bunun somut örnekleri arasında. Bu eğilim, Kurumun prim gelirlerinin azalmasına ve aynı zamanda emekli aylığı ödemelerinin sürmesine neden oluyor; yani hem gelir hem de gider kanadında kurum zarar görüyor.

Önerilen Düzenlemeler ve Beklentiler

Uzmanların ve program metinlerinin öngördüğü bazı düzenleme fikirleri şunlar:

• Çalıştıkça artan emekli maaşı mekanizması: 4/1-a (SSK) ve 4/1-b (Bağ-Kur) sigortalıları için, çalışılan her yılın maaşa olumlu yansıyacağı yasal düzenlemeler.
• İki taban maaş uygulaması: Kısmi (yaş haddinden) emeklilik ile normal emeklilik için ayrı emeklilik taban maaşları belirlemek.
• 25 yıl sonrası ilave ABO artışları: 25 yıldan sonraki her yıl için Aylık Bağlama Oranı’na ek artışlar getirmek.

Bu tedbirlerin hayata geçmesi hâlinde, hem aktif-pasif dengesinde iyileşme bekleniyor hem de çalışanların “çalıştıkça emekli maaşım azalacak mı?” kaygısı azalacak; sonuç olarak daha fazla kişinin sistemde kalması ve kayıt dışılıkla mücadelede ilerleme sağlanması öngörülüyor.

Sonuç ve Beklenen Etki

Emeklilik parametrelerinin yeniden gözden geçirilmesi, hem bireylerin hakkaniyet beklentisini karşılayacak hem de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun gelirlerini güçlendirerek uzun vadede daha sağlıklı hizmet sunmasına katkı sağlayacaktır. OVP kapsamındaki hedefler doğrultusunda yapılacak yasal düzenlemeler, kısa vadede sistemdeki güven kaybını azaltıp, çalışanları ödüllendiren bir yapıya geçiş için kritik kabul ediliyor.