Altı Ayda Ortadoğu

Savaşın başlangıcından bu yana altı ay geçti; çatışma beklenen hızda sona ermedi ve taraflar belirleyici bir üstünlük sağlayamadı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, Hürmüz Boğazı’nda ticaret akışını sekteye uğrattı ve küresel belirsizliği derinleştirdi.

Washington şimdi askeri baskının yanında ekonomik yaptırımları yeniden ön plana çıkarıyor, çünkü yeni saldırıların İran’dan istenen tavizi koparmakta yeterli olmayacağı değerlendirmesi hakim. Savaş, hem sahada hem de masada bir çıkmaza dönüştü.

İç siyasete ve kamuoyuna etkileri

Amerika’da çatışma geniş halk desteği bulmadı; anketler Başkan Trump’ın onay oranında düşüş olduğunu gösteriyor. Yükselen benzin fiyatları ve artan yaşam maliyeti, yönetim üzerinde politik baskıyı yoğunlaştırdı. Ayrıca Cumhuriyetçi Parti içinde savaşın nasıl yürütüleceği konusunda belirgin görüş ayrılıkları ortaya çıktı.

Küresel ekonomi ve enerji piyasaları

Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler petrol fiyatlarını yukarı çekti ve resesyon kaygılarını tetikledi; fakat daralmanın etkisi başlangıçtaki tahminler kadar ağır olmadı. IMF, küresel büyüme tahminlerini aşağı çekti; uzmanlar enerji bağımlılığındaki göreli azalma ve teknoloji yatırımlarının sağlam talep yaratmasının krizin etkisini hafiflettiğini belirtiyor.

İran’ın askeri ve ekonomik durumu

İran hem askeri hem ekonomik açıdan ağır darbeler aldı; buna rağmen füze ve İHA kapasitesinin önemli kısmı işlevini koruyor. ABD komutanlık raporları bazı İran hava savunma unsurlarının devre dışı bırakıldığını söylese de, uzmanlar ülkenin geniş cephaneliğinin halen tehdit oluşturduğunu vurguluyor.

İran’da gıda enflasyonu ve insani maliyetler çok yüksek; gıda enflasyonu temmuzda yıllık bazda yüzde 128’e ulaştı ve binlerce can kaybı bildirildi. İç siyasette muhalif seslerin geri plana itildiği ve baskıların arttığı raporlanıyor.

Bölgesel sonuçlar ve tedarik zincirleri

İran’ın füze ve İHA saldırıları, Körfez’deki Amerikan tesisleri ile bölgesel hava ulaşımını hedef aldı. Hürmüz ve Kızıldeniz’deki saldırılar sigorta primlerini ve deniz taşımacılığı maliyetlerini yükselterek tedarik zincirleri üzerinde baskı oluşturdu.

Nükleer program ve belirsizlikler

ABD ve İsrail operasyonları İran’ın bazı nükleer tesislerine zarar verdi; öte yandan kritik fiziki ve envantersel belirsizlikler sürüyor. BM denetçileri tesislere düzenli erişim sağlayamadı ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti doğrulanamadı. ABD istihbaratı, nükleer silah için gerekli bölünebilir madde üretim zamanının uzadığını tahmin ediyor, ancak kesin tablo net değil.

ABD askeri kaynakları üzerindeki baskı

Altı aylık çatışma Amerikan askeri envanterinde aşınmaya yol açtı: çok sayıda hava aracı kaybedildi ve hava savunma önleyici füze stoklarında ciddi azalmalar oldu. Uçak gemilerinin görev süreleri ve sevk edilen kuvvetler arttı; bunun sonucu olarak ABD’nin diğer bölgesel krizlere müdahale kapasitesi hakkında soru işaretleri ortaya çıktı.

Genel olarak, altı ay içinde savaşın birincil sonuçları şunlar: Ortadoğu’da artan istikrarsızlık, İran’ın kısmi yıpranması ancak devam eden tehdit kapasitesi, küresel enerji piyasalarında dalgalanma ve ABD ile müttefiklerinin askeri kaynaklarında kayda değer bir tükenme.