Türkiye’de Eğitim Düzeyinde Yükseliş

2008 ile 2025 yılları arasında Türkiye’de eğitim düzeyinde belirgin bir artış gözlemlenmektedir. 25-34 yaş grubunda yükseköğretim mezunu oranı 2008’de %13,5 iken 2025’te %45,6’ya yükselmiş; kadınlar bu dönemde %12,5’ten %50,3’e, erkekler ise %14,6’dan %41’e ulaştı. Bu değişim, genç nüfusta yükseköğretim eğitiminin hızla yaygınlaştığını göstermektedir.

OECD 2024 verileriyle karşılaştırıldığında Türkiye’nin %44,9’luk yükseköğretim mezunu oranı, OECD ortalaması olan %48,7’ye yaklaşmıştır. OECD içinde en yüksek oran %70,6 ile Güney Kore’de, en düşük oran ise %29,1 ile Meksika’da görülmektedir.

Yaş Grupları ve Eğitim Seviyeleri

25 yaş ve üzerindeki önlisans, lisans, yüksek lisans ve doktora mezunlarının oranı 2008’de %9,8 iken 2025’te %26,1’e yükseldi. Aynı yaş grubunda ortaöğretim ve üzeri mezun oranı ise 2008’de %26,5’ten 2025’te %50,5’e çıktı. Yükseköğretim mezunları genç yaş gruplarında yoğunlaşmakta; ileri yaşlarda bu oranlar daha düşük seyretmektedir.

2008’de yükseköğretim dağılımı erkekler lehineyken, 2025’e gelindiğinde genç yaş gruplarında kadınların üstünlüğü dikkat çekmektedir.

Ortalama Eğitim Süresi ve İl Bazlı Farklılıklar

2025’te 25 yaş ve üzeri nüfusun ortalama eğitim süresi 9,6 yıl olarak hesaplandı; kadınlarda 8,9 yıl, erkeklerde 10,3 yıl oldu. En yüksek ortalama eğitim süresi 10,9 yıl ile Ankara’da; ardından İstanbul, Eskişehir, Kocaeli ve Yalova geliyor. En düşük ortalama eğitim süresi ise 7,6 yıl ile Ağrı’da görüldü.

Son on yılda en hızlı artış gösteren iller sırasıyla %48,5 ile Şırnak, %40,4 ile Hakkari, %35,7 ile Muş, %35,5 ile Şanlıurfa ve %33,1 ile Van oldu. En düşük artış gösteren iller ise %13,2 ile Ankara, %14,5 ile Eskişehir, %14,6 ile Tekirdağ, %14,8 ile İzmir ve %15,1 ile İstanbul şeklinde sıralandı.

Okuryazarlık ve Aile Etkisinin Rolü

6 yaş ve üzeri nüfusta okuryazar oranı 2008’de %91,8 iken 2025’te %97,9’a ulaştı. Kadınlarda okuryazar oranı %86,9’dan %96,4’e; erkeklerde ise %96,7’den %99,3’e çıktı. Bu artış, ülke genelinde temel eğitimin yaygınlaştığını göstermektedir.

Anneleri yükseköğretim mezunu olan 25 yaş ve üzeri fertlerin %84,2’si yükseköğretim mezunu iken, benzer şekilde babası yükseköğretim mezunu olan fertlerin %80,4’ü yükseköğretim düzeyini tamamlamıştır. Anneleri ortaöğretim mezunu olan fertlerin %64,3’ü; babası ortaöğretim mezunu olan fertlerin %56’sı yükseköğretim mezunu olarak tespit edilmiştir. Annesi ortaöğretim altı düzeyde olan fertlerin %29,4’ü, babası aynı düzeyde olanların %28,2’si yükseköğretim mezunu olmuştur.

Genel olarak, 2008–2025 döneminde eğitim düzeyinde hem niceliksel hem de cinsiyet ve bölgesel dağılım açısından kayda değer gelişmeler yaşanmıştır.