Cumhuriyet ilanının 103. yıl dönümü kutlandı

Cumhuriyet’in 103. Yıldönümü

Yarın, Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümü kutlanacak. Türkiye Cumhuriyeti, bu tarihi günde büyük bir sevinçle ve gururla hazırlıklarını tamamlıyor.

Tarihî Sözün Hikâyesi

Bugün, Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet’i ilan etmeden bir gün önce söylediği “Efendiler! Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” ifadesi akıllara geldi. Bu söz, Türk tarihinin önemli dönüm noktalarından birini simgeliyor ve her 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda hatırlanıyor. Peki, bu cümlenin arka planı nedir?

Çankaya Köşkü’nde Karar Alındı

1923 yılı 24 Temmuz’unda imzalanan Lozan Antlaşması ile Türkiye, bağımsız bir devlet olarak tanınmıştı. Ancak o dönemde yönetim şeklinin belirlenmemesi ve Cumhurbaşkanı seçilmemesi sorun teşkil ediyordu. Dış ülkeler, yeni bağımsız devletin tanınmasını talep ediyordu. Tüm bu baskılara, 27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifa etmesi ve Meclis’te güveni kazanacak bir kabine oluşturamama durumu eklendi. Bu gelişmeler, Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarını 28 Ekim 1923 tarihinde bir araya getirdi. Atatürk, Çankaya Köşkü’nde; İsmet Paşa, Ali Fuat Paşa, Halit Paşa ve Kemalettin Sami Bey’i kabul etti.

Yemek Sırasında Duyurulan İlan

Atatürk, Cumhuriyet’in ilanı ile ilgili düşüncelerini Nutuk eserinde detaylı bir şekilde açıklamıştır. Nutuk’ta geçen bir anekdot şöyle aktarılıyor: “Gece olmuştu Çankaya’ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemâlettin Sami ve Hâlit Paşa’lara rastladım. Ali Fuat Paşa Ankara’dan hareket ederken bunların Ankara’ya geldiklerini o günkü gazetede ‘Bir uğurlama ve bir karşılama’ başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim. Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Millî Savunma Bakanı Kâzım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim. İsmet Paşa ile Kâzım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya’ya gittiğim zaman, orada, beni görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey’lerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum. Yemek sırasında, ‘Yarın Cumhuriyet ilân edeceğiz’ dedim.”

“O DAKİKA NASIL HAREKET EDİLECEĞİNİ PLANLADIK”

O anda, toplantıda bulunan arkadaşlar hemen fikrine katıldılar. Yemek kesildi ve o noktadan itibaren nasıl bir yol izleneceği üzerinde kısa bir plan yaparak arkadaşlara görevler verdim. Cumhuriyet’in ilanını karar vermek için, Ankara’da bulunan tüm arkadaşlarımı toplantıya çağırıp onlarla tartışmam gerektiğini düşünmedim. Çünkü onların benimle aynı fikirde olduklarından emindim. Ancak, o sırada Ankara’da bulunmayan bazı kişiler, yetkisiz bir şekilde, kendilerine haber verilmeden Cumhuriyet’in ilanını bir ayrılma sebebi olarak değerlendirdiler.