Avrupa’da Çocukların Sosyal Medya Koruması

Avrupa genelinde çocuk ve gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin düzenlemeler hızla yaygınlaşıyor. Hedef, uygunsuz içeriklere maruz kalma, aşırı kullanım nedeniyle bağımlılık ve ruh sağlığı risklerini azaltmak.

Yeni girişimler; yaş sınırları, ebeveyn denetimleri, platform yükümlülükleri ve teknik önlemlerle çocukların çevrim içi güvenliğini sağlamayı amaçlıyor.

AB Çocuk Yasası Teklifi ve Temel Öngörüler

AB Komisyonu’nun teklifine göre, 13 yaşın altındaki çocukların sosyal medya hizmetlerine erişimi engellenebilecek; 13–15 yaş grubuna ise ebeveyn veya vasinin onayıyla, özellikleri kısıtlanmış hesaplar üzerinden sınırlı erişim tanınması öngörülüyor. 15 yaşından itibaren kişisel hesap açılabileceği belirtiliyor.

Teklifte ayrıca sonsuz kaydırma gibi bağımlılığı teşvik eden özelliklerin sınırlandırılması, uyku saatlerinde bildirimlerin kapatılması ve yabancılardan gelen istenmeyen mesajların engellenmesi gibi önlemler yer alıyor. Yapay zeka sohbet botlarının ve dijital arkadaş benzeri özelliklerin varsayılan olarak kapalı tutulması, çocuklarda duygusal bağlılık yaratacak davranışların önüne geçmeyi amaçlıyor.

Platform Yükümlülükleri ve Gizlilik Tedbirleri

Teklif, çocuk profillerinin varsayılan olarak gizli olmasını, engelleme ve sessize alma araçlarının kolay erişilebilir kılınmasını ve platformların yaş doğrulama sistemleri kullanmasını şart koşuyor. Kapsam; sosyal medya platformlarının yanı sıra video paylaşım hizmetleri, çevrim içi oyunlar ve yapay zeka sohbet botlarını da içeriyor. Teklifin yürürlüğe girmesi için AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu onayı gerekiyor.

Ulusal Yaklaşımlar ve Geçici Düzenlemeler

Almanya, AB mevzuatı yürürlüğe girene kadar 13 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan geçici ulusal kurallar getirmeyi planlıyor. Bu karar, yalnızca pedagojik açıdan uygunluğu kanıtlanmış içerikleri muaf tutuyor ve şimdilik hükümetin niyet beyanı niteliğinde.

Yunanistan’da 15 yaş altı için hazırlanmış yasa tasarısı parlamentoda görüşülüyor; kabul edilirse 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor. Polonya ise erişim için 15 yaş sınırı getirilmesini tartışırken, okul öncesi ve ilkokullarda cep telefonu kullanımını yasaklayan düzenlemeler uygulamaya konuldu.

Batı Avrupa’dan İspanya ve Fransa’ya

Fransa’da Anayasa Konseyi’nin bazı düzenlemeleri iptal etmesinin ardından hükümet, Avrupa normlarına uygun yeni bir yasa taslağı hazırlayıp AB Komisyonuna sunduğunu açıkladı. Macron, çocukların çevrim içi korunmasının görevi olduğunu vurguluyor.

İspanya’da 16 yaş altı çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimi sınırlandırılacak; ancak erken genel seçim nedeniyle tasarının yeni parlamentoda yeniden ele alınması gerekiyor.

Güney ve Orta Avrupa Ülkelerinin Durumu

Portekiz, 13 yaş altını erişim dışı tutmayı; 13–15 yaş grubuna ebeveyn izniyle sınırlı erişim sağlamayı öneren bir tasarıyı komisyon aşamasında inceliyor. İtalya’da 15 yaş altına erişim yasağı ve yaş doğrulama zorunluluğu öngören teklifler gündemde.

Romanya, Avusturya, Slovakya ve Çekya gibi ülkelerde de yaş sınırları ve yaş doğrulama ile ilgili tasarılarda ilerleme kaydediliyor; bazı tasarılar parlamento sürecinde veya kamuoyu değerlendirmesinde bulunuyor.

Kuzey ve Baltık Ülkeleri ile İskandinavya

Hollanda AB çapında asgari yaş sınırı getirilmesini destekliyor. Letonya ve Litvanya, okullarda ve platformlarda farklı sınırlamalar ile ortak yaş doğrulama sistemini savunuyor. Estonya ise platform güvenliğinin artırılması ve teknoloji şirketlerinin sorumluluk üstlenmesini tercih ediyor.

Danimarka, 15 yaş sınırı getirme konusunda uzlaşma sağladı; tasarının 2027 başında parlamentoya sunulması ve 1 Temmuz 2027’de yürürlüğe girmesi hedefleniyor. Norveç ve Finlandiya da 15–16 yaş aralığında düzenlemeleri destekleyen planlar açıklamış durumda. İsveç okullarda ders sırasında cep telefonlarını yasaklayarak öğrenci dikkatinin korunmasını amaçladı.

Diğer Notlar

Avustralya, Aralık 2025’te 16 yaş altı kullanıcıları sosyal medya platformlarından dışlayan uygulamayı hayata geçiren ilk ülke oldu. Avrupa’daki düzenleyici eğilimler ise ülkeler arasında farklı yaş sınırları ve uygulama modelleri olsa da ortak amaç olarak çocukların çevrim içi ortamda daha güvenli hâle gelmesini hedefliyor.

Önemli: Birçok ülkenin tasarıları hâlen yasalaşma sürecinde; bu nedenle uygulama tarihleri ve detaylar değişebilir. Ebeveyn denetimleri, yaş doğrulama ve platform sorumluluğu öne çıkan araçlar olarak dikkat çekiyor.