BM Uzmanları: İran’daki Saldırılarda Savaş Suçu İddiaları

Birleşmiş Milletler’in bağımsız insan hakları uzmanlarından oluşan heyet, Şubat sonundaki saldırılarda sivil can kayıplarına yol açıldığı ve savaş suçu şüphesinin bulunduğu yönünde “makul gerekçeler” tespit ettiklerini açıkladı. Raporda, Minab ve Lamerd’de hedef alınan sivil yapılar ve gösterilere yönelik güvenlik güçlerinin müdahaleleri ayrıntılı biçimde incelendi.

Uzmanlar, elde ettikleri kanıt ve tanık açıklamalarını değerlendirerek, bazı saldırıların ayrım gözetmeyen nitelikte olduğunu ve sivil yaşam üzerinde ağır etkiler bıraktığını belirtti. Ayrıca protestoların bastırılmasında kullanılan yöntemlerin ölçeği ve sonuçlarının da kaygı verici olduğu vurgulandı.

Okul ve spor kompleksine yönelik saldırılar

Rapora göre, Minab’daki Shajareh Tayyebeh İlkokulu ve Lamerd’deki bir spor kompleksi doğrudan sivil amaçlı tesisler olarak nitelendirildi. Uzmanlar, bu yapıların askeri amaçla kullanılmasına dair herhangi bir kanıt bulunmadığını kaydetti. Minab saldırısında birçok çocuk ve sivil hayatını kaybetti; yerel kaynaklar okul saldırısında yüksek sayıda sivil ölüm bildirirken, uzmanlar bu saldırının yakınlardaki askeri komplekse yönelik bir yan etki olmadığını ifade etti.

Lamerd’deki saldırıda da spor kompleksi ile çevresindeki yerleşim alanlarının hedef alındığı ve burada da sivil ölümler meydana geldiği belirtildi. ABD ise Lamerd için saldırı iddialarını reddetmiş; Minab olayıyla ilgili bazı açıklamalar ve soruşturmalar olduğunu duyurmuştu.

BM uzmanlarının hukuki değerlendirmesi

Uzman heyet, olaylar bağlamında ABD’ye yönelik olarak, sivillerin ölümü ya da sivil yapılara zarar verilmesine yol açan “ayrım gözetmeyen saldırı” iddiasıyla savaş suçu şüphesi doğduğunu bildirdi. Raporda saldırıların hedef seçimi, kullanılan güç ve ortaya çıkan zararların nitelikleri hukuki perspektiften ele alındı.

Protestoların bastırılması ve insan hakları ihlalleri

Raporda ayrıca Aralık 2025–Ocak 2026 dönemindeki kitlesel hükümet karşıtı gösterilerde güvenlik güçlerinin gösterdiği tepki kapsamlı şekilde değerlendirildi. Uzmanlar, güvenlik güçlerinin çatılardan ve yüksek noktalardan kalabalıklara ateş açtığına dair tanık ifadelerini ve sağlık kuruluşlarına müdahale edilmesine ilişkin iddiaları aktardı. Çok sayıda göstericinin ciddi yaralanmalar yaşadığı, bazılarına kalıcı zararlar verildiği belirtildi.

Gözaltına alınan binlerce kişi hakkında işkence, tecrit ve avukata erişimin engellenmesi gibi uygulamalara ilişkin iddialar raporda yer aldı. Ayrıca protestolarla bağlantılı suçlamalar nedeniyle yargılanıp idam edilenler olduğu ve hızlandırılmış süreçlerin kullanıldığı ifade edildi.

Uzmanların sonuçları

BM uzmanları, İran makamlarının protestoları bastırma ve muhalifleri susturma sürecinde ağır insan hakları ihlalleri işlediği kanaatine vardı. Raporda bu uygulamaların cinayet, ağır hapis, özgürlükten mahrum bırakma, işkence ve diğer insanlık dışı eylemler niteliği taşıdığı ve bazı durumlarda insanlığa karşı suç oluşturabileceği vurgulandı.

Sonuç olarak, uzman heyet hem belirli saldırılarla ilgili olarak savaş suçu şüphesinin varlığını hem de protestoların bastırılmasında sistematik ve ağır hak ihlallerine dair ciddi bulguları kamuoyuyla paylaştı. Raporda yer alan bulgular, uluslararası soruşturma ve hesap verebilirlik çağrılarını güçlendiriyor.