Türkiye’de Kentsel Dönüşümün Durumu ve İhtiyaçlar

2012’de yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, Türkiye’de kentsel dönüşüm sürecini yeniden şekillendirdi. Kanun sayesinde hem alan bazlı hem de bireysel yapıların yenilenmesi kolaylaştı; risk tespiti, yıkım ve yeniden inşa süreçleri daha sistematik yürütülüyor.

2012’den bu yana toplam 2 milyon 737 bin bağımsız bölüm dönüşüm kapsamına alındı. Bu birimlerin 2 milyon 369 bini tamamlanırken, yaklaşık 368 bini halen dönüşüm sürecinde.

İstanbul’un Payı ve Uygulama Hızları

Kentsel dönüşüm kapsamındaki bağımsız birimlerin yaklaşık %47’si İstanbul’da yer alıyor. Megakentte dönüşüm kapsamına alınan bağımsız bölüm sayısı 1 milyon 274 bine ulaşmış; bunlardan 998 bini tamamlandı, 276 bini ise halen devam ediyor. Ayrıca “Yarısı Bizden” kampanyasıyla 376.212 bağımsız bölüm destek aldı.

Öne Çıkan İller ve Öncelikler

En çok dönüşüm yapılan iller arasında İstanbul, İzmir, Ankara, Antalya, Konya ve Elazığ öne çıkıyor. KENTSEV Başkanı Haldun Ersen, ülke genelinde yaklaşık 6 milyon bağımsız bölümün riskli yapı stoku içinde olduğunu, bunlardan 2 milyona yakınının acil dönüşüm beklediğini belirtti. İstanbul özelinde 1,5 milyon riskli bağımsız birim bulunduğu, bunlardan yaklaşık 600 bininin acil dönüşüm gerektirdiği tahmin ediliyor.

Bahçelievler, Küçükçekmece, Kadıköy, Kartal, Maltepe, Güngören ve Zeytinburnu gibi ilçeler İstanbul’da dönüşümün yoğunlaştığı bölgeler olarak gösteriliyor. Ersen ayrıca Bakırköy, Avcılar, Esenyurt, Büyükçekmece, Beylikdüzü ve Fatih’te de hızlandırılmış çalışmalar gerektiğini vurguladı.

Vatandaş Talebi ve Güvenlik Kaygıları

Şehircilik ve Kentsel Dönüşüm dernekleri, dönüşüm talebinin özellikle depreme dair farkındalığın artmasıyla yükseldiğini ifade ediyor. İnsanlar artık “bina eski ama bugüne kadar bir şey olmadı” yaklaşımına itibar etmiyor; bunun yerine yapıların güvenliğini daha sık sorguluyor.

Terk edilmiş veya kontrol edilmeyen yapılar (diğer bir ifadeyle “hayalet binalar”) deprem olmadan da can güvenliği riski oluşturabiliyor. Bu tür yapıların tespit edilip kayıt altına alınması, teknik incelemelere tabi tutulması ve gerektiğinde çevresinde güvenlik önlemleri alınması gerektiği vurgulanıyor.

Yapılması Gerekenler

Kentsel dönüşüm sadece yeni binalar inşa etmek değil; gözden kaçan, terk edilen ve kontrol dışı yapıları da sisteme dahil etmek anlamına geliyor. Hangi binaların riskli olduğunun bilinmesi, önleyici müdahalelerin zamanında yapılabilmesi için kritik. Ersen ve sektör temsilcileri, özellikle İstanbul ve Marmara Bölgesi’nde hızın artırılması gerektiğini belirtiyor.

Sonuç olarak, geniş çaplı risk tespiti, kayıt çalışmaları ve önleyici uygulamalarla dönüşüm sürecinin hızlandırılması; hem can güvenliği hem de kentsel yaşam kalitesinin yükseltilmesi için elzem görülüyor.