12. Yargı Paketi: IBAN Mağdurları ve Hukukta Yeni Düzenlemeler

Yargının etkinliğini artırmayı hedefleyen ve IBAN mağdurlarını da kapsayan 12. Yargı Paketi yasalaştı. Yeni düzenlemeler, dolandırıcılık suçlarına iştirak edenlere verilecek cezalar ile birçok usul ve maddi hukuk alanında değişiklikler getiriyor.

Yasayla getirilen düzenlemeler hem yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılacak dosyaları hem de yürürlüğe girmeden önce devam eden bazı dosyaları etkiliyor. Aşağıda öne çıkan hükümler yeniden düzenlenmiş ve sadeleştirilmiş şekilde sunulmuştur.

Ceza Hukuku ve IBAN Mağdurları

Dolandırıcılık suçlarına iştirak halinde verilecek cezalar yarı oranında indirilebilecek; bunun sınırı, katılımcının haksız menfaat sağlamak amacıyla başkasına ödeme aracı bilgilerini veya hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri vermesiyle sınırlı tutuluyor. Bu düzenleme, yürürlüğe girdiği tarihten önceki bazı ceza dosyalarını da kapsayacak şekilde uygulanacak.

Kanun yürürlüğe girmeden önce hüküm verilmiş ama kanun yolunda olan dosyalarda, bölge adliye mahkemeleri ceza daireleri bozma kararı verecek ve dosyalar ilk derece mahkemelerine gönderilecek. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’ndaki dosyalar ise usule uygun olarak ilk derece mahkemelerine iletilecek.

İnfaz Sürecinde Etkin Pişmanlık

İnfaz aşamasında olan hükümlüler için getirilen düzenlemeye göre, eğer mağdurun zararı mahkemece yapılan ihtardan itibaren 6 ay içinde aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderilirse, etkin pişmanlıktan yararlanma imkânı sağlanacak. Ancak bu süre içinde zarar tamamen giderilene kadar infazın ertelenmesi ya da durdurulması mümkün değil.

Faiz Hesaplamasında Yeni Esas

Kanuni faiz ve temerrüt faizine ilişkin değişiklikte, yıllık faiz miktarı sözleşmeyle belirlenmemişse, ödemenin önceki yılın 31 Aralık günü TCMB reeskont oranının %80’i esas alınarak hesaplanacak. Eğer 30 Haziran’da önceki yılın 31 Aralık oranından 5 puan veya daha fazla fark varsa, yılın ikinci yarısı için 30 Haziran’da belirlenen oranın %80’i geçerli olacak.

Hakim ve Savcı Yardımcılarının Eğitimi ve Sınavları

Hakimler ve savcı yardımcılarına yönelik eğitim alanları genişletildi; Anayasa, insan hakları, ceza ve özel hukuk, idare ve vergi hukuku, usul hukuku, duruşma yönetimi, karar yazımı, adalet yönetimi, uluslararası hukuka dair konular ve kişisel gelişim eğitimleri verilecek. Yazılı sınavlarda bu konulardan soru sorulacak ve 100 üzerinden değerlendirilecek. Sözlü sınavda ise mesleki yeterlilik, hukuki meseleleri anlama, ifade kabiliyeti, temsil ve davranış uygunluğu gibi kriterler değerlendirilecek.

Bilirkişi ve Meslekî Disiplin

Hakimlik ve savcılık mesleğinde hukuki bilgi ile çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvuru yapılması durumunda uyarma cezası uygulanabilecek.

Genetik İnceleme Sonuçlarının Korunması

Genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden ayrıştırılarak özel bir sisteme kaydedilecek; bir örneği ise dosyada delil olarak muhafaza edilecek. Kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kesinleşen kararlar ile belli durumlarda bu kayıtlar derhal; diğer hallerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl sonra cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilecek ve bu işlem dosyada tutanağa geçirilecek.

Kayıtlı kişinin, verinin saklanmasını gerektiren amaç sona ermiş veya haklı bir neden varsa hakimden bilgilerin silinmesini talep etme hakkı bulunacak. Sisteme kaydedilen veriler halen yürütülmekte olan soruşturma veya kovuşturma kapsamında mahkeme, hakim veya cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilecek.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Sanığa yüklenen suç sonucu hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az hapis ile adli para cezası ise mahkeme, şartlara uygun olduğu takdirde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilecek. Bu karara konu olabilmesi için failin daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, mahkemece yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirilmesi ve mağdur ya da kamu zararının giderilmesi şartları aranacak.

Açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen kişi 5 yıl denetim altında tutulacak; bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse yeniden aynı karar verilemeyecek. Ayrıca bu düzenleme işkence, kötü muamele ve benzeri ağır suçlarda uygulanmayacak.

Hukuk Muhakemeleri Usulünde Süre Sınırlaması

Duruşmalar arasındaki azami süre 3 ay ile sınırlandırıldı. Ancak işin niteliği gereği bilirkişi veya istinabe işlemleri gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek daha uzun süre tayin edebilecek. Ses ve görüntü nakliyle duruşmaya katılım hallerinde bazı işlem hükümleri istisna edilecek. Bu düzenleme yayım tarihinden itibaren 3 ay sonra yürürlüğe girecek.

Tazminat ve Faiz İşleyişi

Tazminat hesabında çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ile desteğinden yoksun kalınan durumlarda, zarar görenin veya destek verenin bilinen kazancına göre hesaplanan tutarlar için olay tarihinden itibaren; kazanç bilinmiyorsa karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedeller, ödeme tarihine göre hesaplanan tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilecek.

Danıştay Daire Sayısı ve Geçiş Hükümleri

Danıştay ile ilgili geçici düzenleme uyarınca, 2016’dan itibaren daire sayısının 10’a düşürülmesine ilişkin süre uzatıldı; 23 Temmuz 2026’da sona erecek süre 4 yıl daha uzatılırken, daire sayısının azalması nedeniyle boşalan her iki üyelik için bir üye seçimi yapılmaması uygulamasından da 23 Temmuz 2030’a kadar vazgeçilecek.

Özetle, 12. Yargı Paketi ceza, usul ve hukuk alanlarına yayılan çeşitli yenilikler içeriyor; özellikle IBAN mağdurlarıyla ilgili dolandırıcılık iştiraklerinin cezai sorumluluğu, infazda etkin pişmanlık hükümleri, genetik verilerin korunması, hakim-savcı eğitimleri ve tazminat-faiz esaslarında önemli değişiklikler getirildi.